Bu yazý Savunma ve Havacýlýk Dergisi'nin Ekim 2008 sayýsýnda yayýnlanmýþtýr.

Yazýlýmýn açýk olmasýndan daha önemli bir konu standartlarýn açýk ve eriþilebilir olmasýdýr. Eriþilebilirlikten kasýt, bu standartlarýn her an takip edilebilmesi, katký verilebilmesi ve gerektiðinde ülke ve savunma sanayi menfaatine daha çok uyacak maddelerin standarda yerleþtirilerek, aykýrý olabilecek durumlarýn önceden tanýmlanýp engellenebilecek þekilde çalýþma ve gerekirse lobi yapýlmasý þeklinde özetlenebilir.

Açýk yazýlýmlarýn amiral gemisi Linux, sadece açýk bir ortam ve geliþtirme açýsýndan baðýmsýzlýk deðil, gerçek zamanlý iþletim sistemi (RTOS) platformu da sunuyor. Kimi zaman 8 Mb’ýn altýnda çalýþabilme yeteneði sayesinde firmalar kendi RTOS’larýný geliþtirmek yerine Linux’tan faydalanýyor. Ancak Linux’un hem TB’lar mertebesinde depolama alanlarý olan sunucular, hem de oyun amaçlý masaüstü ortamlarda da kullanýldýðýný göz önüne alýrsak, yaklaþýk 150 Mb tutan ve 6 milyon satýrdan oluþan çekirdeðini RTOS haline getirmek, ya da bunun bakýmýný yapmanýn ne kadar zor olduðu anlaþýlabilir. Bu gibi durumlarda hazýr RT Linux çözümlerinden birisini edinip kullanmak ya da açýk standart ve açýk kaynak kodu olmak þartýyla ticari RT Linux seçeneklerine yönelmek olasý.

Geçmiþte, Linux ve dolayýsýyla RT Linux’a yönlendirilen en önemli eleþtiriler, bu yapýnýn karmaþýk olduðu ve yüksek satýr sayýsý ile öðrenmenin zor olduðu yönündeydi. Öte yandan telif haklarý ile ilgili bulanýklýk ve kaynak kodun açýk olmasýnýn getirdiði güvenlik endiþeleri de mevcuttu. Son yýllarda özellikle standartlarýn (STANAG-4586, OACE vb) doðrudan ya da üstü kapalý þekilde Linux’u iþaret etmesi ve bu standartlarýn Linux dýþýnda bir yöntem ile karþýlanmasýnýn oldukça güç olmasý nedeniyle NATO ve Amerika Savunma Bakanlýðý’nýn çözümlerinde Linux kullanmak teþvik ediliyor.

Bu geliþmelerin yanýnda, Open Architecture Computing Environment (OACE) category 3 uyumlu RT iþletim sistemlerinden birisi de Linux olunca, 21. yüzyýlda üretilecek tüm suüstü savunma araçlarýnýn temelini oluþturmasý bekleen DDG-1000 Zumwalt sýnýfý Amerikan destroyerinde Linux kullanýlmasýna karar verildi. Gerçek zamanlý Linux iþletim sistemi, DDG-1000’in pek çok yerinde, örneðin DAP (Distribution Application Processor) adý verilen ve geminin tüm anahtar iþlemlerini yürüten sisteminde tüm temel iþlevleri yerine getiriyor. Bir DAP, örneðin füze fýrlatma rampasýnda, geminin motor sistemlerinde ya da telsiz aygýtlarýnda kullanýlabiliyor. DDG-1000 üzerinde Linux’un kullanýldýðý bir baþka yer ise MGK 57 dikey fýrlatma sistemi (VLS).

Kimi zaman askeri sistemlerde daha düþük maliyetli ve daha az karmaþýk iþletim sistemleri kullanmak gerekebiliyor. Bu durumda, tam kapsamlý bir bellek yönetimi, geniþ bir I/O servis yapýsý, kullanýcý yönetimi gibi kapsamlý hizmetleri olan Linux bir çözüm olmayabilir. Ancak özellikle son zamanlarda bu tür zayýf iþletim sistemlerinden, son 10 yýldýr teknik beceri, güvenlik ve güvenilirlik alanýnda atýlým yapmýþ Linux’a kayýþ göze çarpmaktadýr.

R-Gator robotu, yukarýda saydýðýmýz avantajlarý kullanan bir rörnek. 658cc’lik, dizel motoru olan cihazda, kontrol, navigasyon ve nesnelerle iletiþim iþlemlerinin tamamý Linux ile yapýlýyor. Bu akýllý UGV, yakýnýnda asker olmadýðý durumlarda taþýyýcý ve alan savunma unsuru olarak görev yapabiliyor. Ýçerdiði gerçek zamanlý iþletim sistemi ile GPS noktalarýný takip ederek daha önce öðretildiði iþlemleri sýrasýyla tekrar edebiliyor. R-Gator içinde, Lynxworks’un Bluecat Linux 2.6 sürümü var. Çekirdek açýk kaynak kodlu, öte yandan üzerinde geliþtirilen yazýlýmlar da Linux uyumlu olarak, açýk POSIX standartlarý ile geliþtirildi.

Bugün pek çok askeri uygulama sayýsýz farklý donaným ve sistem üzerinde çalýþýyor, bunlarýn her birisinin de farklý güvenlik seviyeleri var. Bu tür çok güvenli, güvenli ve açýk uygulamalarýn her birisi kendine özgü güvenlik ortamýnda, belirli bellek ve iþlemci atamasýyla çalýþmak durumunda olabiliyor. Linux’un bu alandaki çözümü ise bölümlendirme ve sanallaþtýrma. Bu sayede ayný platform üzerinde birden fazla iþletim sistemi çalýþabiliyor. Sanal iþletim sistemlerinin her birisi, ayný donaným ya da að üzerindeki farklý bir makineden izlenebiliyor ve gerektiðinde müdahale edilebiliyor. Donanýmýn özelliði nedeniyle tüm sanal makinelerin eriþebildiði RAM bölgeleri tam izole koþuyor, bu sayede güvenlik saðlanýyor ve bir sanal makinenin diðerini etkilemesine izin verilmiyor. Elbette satýn alma, iþleme ve yönetim maliyetleri de önemli oranda azalýyor.

Baðýmsýz araþtýrma þirketi VDC’nin raporuna göre, Linux’un gömülü sistemlerde büyüme oraný 2006-2009 yýllarý arasýnda cep telefonlarýnda %16.9 iken, ayný dönemde savunma ve havacýlýk sektöründe bu rakam %13.3 olmuþ. Dolayýsýyla gömülü sistemler için savunma ve havacýlýk sektörü en çok büyüyen ikinci pazar olarak tanýmlanýyor.

Geliþtiriciler için de Linux, özellikle gömülü ortamlarda daha fazla olanaklar saðlýyor. Kaynak kodun eriþilebilir olmasý, SDK ve API’lere ulaþmanýn kolaylýðý, yazýlým geliþtirmeyi kolaylaþtýrýyor ve kontrolü artýrýyor. Kapalý ortamlarda ise bunun tam tersi durum söz konusu: sadece firmanýn size verdiði kadarýyla yetiniyorsunuz. Geliþtirme yapmak, SDK’ya yeni bir eklenti yazmak, istek üzerine özellik geliþtirmek kimi zaman zor, hatta imkansýz.

Linux’a dayalý gerçek zamanlý iþletim sistemlerini kullanýrken, satýn alýrken ya da geliþtirirken kimi kurallara dikkat etmek gerekli. Öncelikle, geliþtirici ticari bir ürün hazýrlarken, özellikle bu ürün gömülü bir noktada çalýþacak ise, çoðu zaman internetten indirilen bir Linux paketi iþe yaramayacaktýr. Bu amaçla geliþtirilen özel (kimi durumlarda ücretli), ancak açýk kaynak kodlu Linux çözümlerini kullanmak gereklidir. Sadece Linux çekirdeði deðil, beraberinde çalýþan uygulamalar, özellikle donanýma özgü sürücüler, araçlar ve derleyici ortamý derken tek bir gömülü sistemde çalýþmasý beklenen ve birbirinden baðýmsýz yazýlýmlarýn sayýsý 20 ile 100 arasýnda deðiþebilir. Tüm bu bileþenleri birlikte çalýþtýrmak da ayrý bir mühendislik konusudur, dolayýsýyla daha önce çalýþtýðý bilinen çözümlere yönelmek pek çok noktada hem zaman, hem de maliyet kazancý olarak geri döner.

Donaným desteði konusunda da inceleme yapýlmalýdýr. Bir gömülü sistem geliþtirme projesinde hem yazýlým, hem de donaným birbiri ile içiçe geçer. Etkin bir gerçek zaman ortamýnda, gerçek zaman davranýþlarýnýn, diðer Linux özelliklerini ezmemesi gerekir. Örneðin, 20 ms’nin altýnda bir hedefe ulaþmak amacýyla belirli donanýmlarda çalýþma özelliðini silmek, POSIX API uyumluluðu kaldýrmak, veya Linux 2.6 çekirdeðinin çaðrýlarýnýn bir kýsmýný desteklemek, gidilen bir yöntem olmamalýdýr. Bazý firmalar, gerçek zaman özelliklerini saðlayabilmek için çeþitli giriþ/çýkýþ sürücülerini bile deðiþtirmiþtir.  

Linux altýnda yazýlým geliþtirirken çeþitli kýsýtlamalarla karþýlaþmak mümkün. Her ne kadar kararlý, güvenilir bir geliþtirme ortamý için seçilen dillerin baþýnda Java geliyor olsa da, zaman kritik noktalarda iki dil yaklaþýmý gittikçe önem kazanýyor. Java, daha karmaþýk, dinamik ve sistemler arasý süreçlerin kontrol edilmesinde kullanýlýrken, düþük seviye fonksiyonlarýn gerçeklenmesi, protokol yazýmý ve cihazlar arasý haberleþme için C’ye baþvuruluyor. Öte yandan son zamanlarda gerçek zaman Java teknolojilerinin geliþmesiyle, C’ye baðýmlýlýðýn azalmasý da gündemde.

Son zamanlardaki teknolojik geliþmelerin ýþýnda, savunma sanayinde yaþanan atýlým ve inovasyonun Linux ve açýk kaynak kodlu yazýlýmlarla desteklenmesi sayesinde tamamen kendi ihtiyaçlarýmýza göre yerli mühendilislikle ürün geliþtirmek, bu sayede üçüncü kiþilerin denetim ve kýsýtýndan kurtulmak, ürünleri daha ucuza geliþtirmek ve yan sanayiyi teþvik etmek mümkün. Bu yolda ilerlerken yukarýda belirttiðim konulara dikkat etmek, lisanslama konusuna ayrýca özen ve önem göstermek, kullanýlan standartlarýn açýk ve geliþtirilebilir olmasýný saðlamak gerekiyor.

Görkem Çetin

Türkiye'deki AR-GE yasalarýnýn geçmiþi 8-10 yýlý ancak buluyor. TÜBÝTAK, bir kaç yýldýr TEYDEB ve çeþitli kanallarla hem KOBÝ, hem de büyük firmalara “benim kurallarýma göre AR-GE yaparsanýz, sizi desteklerim” diyor. Bu desteðin miktarý da küçük firmalarda %75'e, büyük firmalarda ise %60'a kadar çýkýyor. Ek olarak, üniversite-sanayi iþbirliðini artýrabilmek adýna doktoralý elemanlar %100 oranýnda destekleniyor.

Ancak geçenlerde kulaktan kulaða yayýlan, þimdi de Türk.Ýnternet.com tarafýndan gündeme getirilen, (benim de uðraþmama raðmen) yetkililer tarafýndan hala doðrulanmayan bir habere göre, TEYDEB bünyesindeki sanayiye yönelik AR-GE destek programlarýnýn hibe oranlarý düþürülüyor. Oranlarý düþen programlar arasýnda iþini yeni kuranlara yönelik 1508 TEKNOGÝRÝÞÝM, üniversite-sanayi iþbirliðinin belkemiði ve üniversitelere büyük faydalar saðlamýþ 1501 Sanayi Ar-Ge projeleri destekleme programý da var. Hibe oranlarý 1501'de %20'ye, 1508'de ise %50'ye kadar çekiliyor.

Þimdiye kadar pek çok firma ürünlerini geliþtirirken bu hibelerden faydalandý. Araþtýrma-geliþtirme ve yenilik faaliyetlerine AR-GE bileþenleri ekleyerek hem rekabet avantajý kazandý, hem de kurumlarýnýn sürekliliðine katkýda bulundu. Her ne kadar baþta yazýlým olmak üzere AR-GE yapan firmalar yurtiçinde rekabet koþullarýyla savaþmýyor olsalar da, TEYDEB her zaman fakirin umut kapýsý oldu. Bir kýsmý TEYDEB sayesinde dünyaya açýldý, yeni pazarlar keþfetti, muazzam istihdam saðladý.

Ancak AR-GE destekleri oldukça kýsa bir döneme sýkýþtýðý için, veri toplamak da henüz mümkün olmadý. Aslýnda tek neden bu deðil; TEYDEB kendi içinde istatistiklerini tutuyor, ancak yaptýðý yardýmlarýn dolaylý getirisini henüz gözlemlemiþ deðil. Ýnovasyon zaten AR-GE'nin olmazsa olmaz bileþeni olarak nitel ve nicel açýdan ölçülmesi hala en zor kavramlardan birisi. Dolayýsýyla elimizde Türkiye'deki AR-GE sonuçlarýna iliþkin somut çýktýlar mevcut deðil (bu alanda yapýlan tek tük bir kaç araþtýrmayý tenzih ederim (1), (2)).

AB Çerçeve projeleri, TEYDEB, CELTIC, EUREKA projeleri yazmýþ ve pek çoðunu baþarýyla bitirmiþ bir kiþi olarak, hal böyle iken, verilen AR-GE desteklerinin sonuç ve etkileri bilinmeden, üzerinde yorum yapýlabilecek kadar veri toplanmadan, üniversite-sanayi iþbirliðinin henüz kýyýsýnda bir noktada, tam da inovasyon meyvelerini yemek üzereyken hibelerin anlamýný, deðerini yitirecek bir noktaya çekilmesine neden olacak þekilde kýrpýlmasýný, sanayicinin “bu kadar hibe alacaðýma AR-GE yapmam, hiç olmazsa kendi kurallarýmla oynarým” diyecek noktaya getirilmesini, en hafif tabiriyle sorumsuzluk örneði olarak addediyorum.

Son 7 yýlda TTGV ve TEYDEB'in gelmiþ olduðu baþarýlarýn bir çýrpýda silinip atýlmasý iþten bile deðildir. Haberler doðru ise en kýsa zamanda bu hatadan geri dönülmesi gereklidir.

• Ne yaptýðýnýzdan ziyade ne söylediðiniz önemlidir. Firmasýnda olup bitenlerden bihaber olanýn, yeni proje alabilmesi olasý deðildir


• Kendinize mutlaka bir artý deðer yaratacak, katma deðerinizin olduðunu gösterecek alaný yaratýn. Sosyal sorumluluk projeleriniz, yeni AR-GE yatýrýmlarýnýz, baþlatýlan ulusal bir proje söze baþlatýr; gerisi zaten kendiliðinden gelir.


• Çalýþtaylar, genellikle kýsa sunumlar þeklinde geçer. Her sunum arasýnda konuþmacýyý sýkýþtýrýp yüzünüzün eskimesini saðlayýn. Bir sonraki toplantýda konuya daha kolay girmenize yardýmcý olur.


• Her fikrin bir özetini yazýn, daha ileride sunumu yapan kiþi ile sunum konusu arasýnda baðlantý kurun, hatta gerekirse kýsa bir teþekkür ve tanýþma mesajý gönderin.


• Yanýnýza yeterli sayýda kart almayý unutmayýn.


• “Follow-up” takibini düzenli yapýn, bir AB projeleri kiþi ve kurumlar portföyünüz olsun.

Claros project will be giving a seminar about features, technology and roadmap of Claros inTouch 2.0, an ajax webmail with calendar, notes, RSS, instant messanger and webdisk modules during Riatalks.com . Conference will takeplace in Bahçeþehir University (Istanbul, Turkey) between 8-9 August, 2008. Registration is free of charge, so we kindly invite you to this marvellous event.

I really would not forecast that I'd be one of the authors of Hacking Exposed Linux as I was reading its very first edition... ISECOM has done a great job to manage 30+ Linuxy, geeky and sneaky professionals to finish up a huge, open and collaborative project. This book is a completly new rewrite for hacking and securing your Linux box.

Haber, Brezilya'dan. Bu latin ülkesinin Eðitim Bakanlýðý, 52 milyona yakýn öðrencinin (Brezilya'nýn nüfusu ne kadar ki?) masaüstünde Linux kullanmasýný onaylar ve  Debian temelli Linux Educational 2.0 sürümünde karar kýlarak projeyi baþlatýr. Þimdiye kadar 29.000 laboratuvara bu sistem kurulur. Hedef ise 52000 laboratuvar!

Bu adresten de görebileceðiniz üzere, tek sunucu baþýna 7 öðrencinin ayný anda çalýþtýðý 7 terminal mevcut. Bir diðer farklý laboratuvar yapýlandýrmasý kablosuz að destekleyen, daha hafif, daha düþük iþlemci gücüne sahip sistemleri öngörüyor.

Brezilya Eðitim Bakanlýðý, bu adrese hem müfredatý hem de kullanýlan yazýlýmý aktarmýþ. Bakanlýk yetkilileri, yayýnladýklarý içeriði hem Latin Amerika, hem de dünyadaki diðer benzer bakanlýklarla paylaþmaya ve geniþletmeye hazýr.

Aslýnda projenin baþlangýcý 2007 yýlýna doðru uzanýyor. Bir haberde , Brezilya Eðitim Bakanlýðý'nýn üzerinde 90.000 Linux yüklü bilgisayar aldýðý bilgisini okumuþ, velhasýl kelam üzerinden zaman geçince ben de konuyu takip etmemiþtim. Þimdi iki haber mantýklý bir çerçevede oturmuþ oldu.

Biraz kliþe olacak ama  - darýsý bizim baþýmýza.

CCGrid 2008 is the eigth in a series of successful international symposia and for the first time will take place in Lyon in in France. Within this conference, there's a call for tutorials section in which Bora and I will be presenting a tutorial "Trusted virtualization and trusted security" which will cover and demonstrate 1) Introduction to trusted computing, 2) Trusted virtualization and 3) Relation with existing grid security approaches. We'll be presenting a 3-hour tutorial on 19th of May, 2008 between 08:00 - 11:00 (!). See you there, in case you are interested.